Kiểu gắn bó mô tả những khuôn mẫu mà mỗi người mang vào các mối quan hệ thân thiết: mức độ lo lắng về việc bị bỏ rơi và mức độ thoải mái với sự gần gũi. Dưới đây là hướng dẫn về cả 4 kiểu gắn bó ở người trưởng thành, với một trang chi tiết cho mỗi kiểu.
Bạn không chắc mình thuộc kiểu nào? Hãy thử trắc nghiệm kiểu gắn bó miễn phí trước nhé.
Tổng quan về Bốn Kiểu Gắn Bó
| Kiểu | Niềm tin cốt lõi | Trong một mối quan hệ | Khi gặp căng thẳng |
|---|---|---|---|
| An toàn | “Tôi xứng đáng được yêu thương và những người khác có thể tin cậy được.” | Gần gũi nhưng không đeo bám, giao tiếp cởi mở | Chủ động kết nối và cùng nhau giải quyết vấn đề |
| Lo âu | “Tôi cần bạn ở gần để cảm thấy an toàn, nhưng bạn có thể sẽ rời bỏ tôi.” | Tận tụy, luôn tìm kiếm sự trấn an, nhạy cảm với khoảng cách | Theo đuổi, phản ứng gay gắt, tìm mọi cách để liên lạc |
| Né tránh-xa cách | “Tôi ổn khi ở một mình. Sự gần gũi sẽ làm mất đi tự do.” | Độc lập, giữ một khoảng cách nhất định | Rút lui, đóng cửa trái tim |
| Né tránh-sợ hãi | “Tôi muốn gần gũi, nhưng mọi người thường gây tổn thương.” | Lúc nóng lúc lạnh, vừa khao khát vừa sợ hãi sự thân mật | Dao động giữa việc theo đuổi và rút lui |
Hai Chiều Kích Đằng Sau Các Kiểu Gắn Bó
Các nghiên cứu hiện đại không thực sự chia con người vào 4 cái hộp cố định. Thay vào đó, họ đo lường dựa trên hai thang đo:
- Lo âu gắn bó: mức độ bạn lo lắng về việc bị từ chối và bỏ rơi.
- Né tránh gắn bó: mức độ bạn cảm thấy không thoải mái với sự gần gũi và việc phụ thuộc vào người khác.
| Né tránh thấp | Né tránh cao | |
|---|---|---|
| Lo âu thấp | An toàn | Né tránh-xa cách |
| Lo âu cao | Lo âu (ám ảnh) | Né tránh-sợ hãi |
Bốn kiểu gắn bó đơn giản là bốn góc của bản đồ này. Hầu hết mọi người nằm ở đâu đó giữa các góc, đó là lý do tại sao một người có thể nhận thấy mình có đặc điểm của hai kiểu khác nhau.
Nguồn Gốc Của Các Kiểu Gắn Bó
Nhà tâm thần học người Anh John Bowlby đã đề xuất vào những năm 1950 và 1960 rằng trẻ sơ sinh sinh ra đã có một hệ thống gắn bó để giữ chúng luôn gần gũi với người chăm sóc. Các nghiên cứu về “Tình huống lạ” (Strange Situation) của nhà tâm lý học Mary Ainsworth vào những năm 1970 cho thấy trẻ em phản ứng khác nhau khi cha mẹ rời đi và quay trở lại: một số dễ dàng được an ủi (an toàn), một số khó dỗ dành (lo âu), và một số dường như không quan tâm (né tránh). Một khuôn mẫu thứ tư, gắn bó hỗn loạn, sau đó đã được Mary Main và Judith Solomon xác định.
Năm 1987, Cindy Hazan và Phillip Shaver phát hiện ra rằng người trưởng thành cũng có những khuôn mẫu tương tự với bạn đời. Kể từ đó, hàng ngàn nghiên cứu đã khám phá về gắn bó ở người trưởng thành.
Sự chăm sóc sớm là quan trọng, nhưng không phải là định mệnh. Nghiên cứu cho thấy chỉ có mối liên hệ ở mức trung bình giữa gắn bó thời thơ ấu và gắn bó khi trưởng thành. Các mối quan hệ sau này, các sự kiện trong cuộc sống, khí chất và văn hóa đều góp phần hình thành nên điều này.
Mỗi Kiểu Gắn Bó Phổ Biến Đến Mức Nào?
Các ước tính thay đổi tùy theo nghiên cứu và quốc gia. Trong nhiều mẫu khảo sát ở phương Tây, khoảng 50% đến 60% người trưởng thành tự mô tả mình chủ yếu là kiểu an toàn, số còn lại chia cho các kiểu lo âu, né tránh-xa cách và né tránh-sợ hãi. Vì mọi người được đo lường trên các thang điểm liên tục, những tỷ lệ phần trăm này phụ thuộc nhiều vào cách các nhà nghiên cứu phân chia ranh giới.
Kiểu Gắn Bó Có Thể Thay Đổi Không?
Có. Các nghiên cứu theo dõi con người theo thời gian cho thấy gắn bó khá ổn định nhưng có thể thay đổi. Mọi người thường trở nên an toàn hơn thông qua:
- Một người bạn đời hoặc bạn bè nhất quán và biết thấu hiểu, đôi khi được gọi là mối quan hệ “chỉnh sửa” (corrective relationship).
- Trị liệu, đặc biệt là các phương pháp tập trung vào cảm xúc và các mối quan hệ.
- Sự tự nhận thức: nhận ra khuôn mẫu của bạn ngay tại thời điểm đó và chọn một cách phản ứng khác.
Các nhà tâm lý học gọi đây là “sự an toàn đạt được” (earned security).
Gắn Bó Trong Các Mối Quan Hệ
Cách hai kiểu gắn bó kết hợp với nhau quan trọng hơn là từng kiểu riêng lẻ. Hướng dẫn về mức độ tương thích giữa các kiểu gắn bó của chúng tôi sẽ xem xét mọi cặp kết hợp, bao gồm cả “cái bẫy” lo âu-né tránh nổi tiếng.
Câu Hỏi Thường Gặp
4 kiểu gắn bó là gì?
An toàn, lo âu (còn gọi là ám ảnh), né tránh-xa cách và né tránh-sợ hãi (còn gọi là hỗn loạn).
Kiểu gắn bó nào phổ biến nhất?
Gắn bó an toàn là kiểu phổ biến nhất trong hầu hết các nghiên cứu.
Gắn bó né tránh có giống với hướng nội không?
Không. Hướng nội là về việc bạn lấy năng lượng từ đâu. Né tránh là về sự không thoải mái với sự gần gũi về cảm xúc. Nhiều người hướng nội có kiểu gắn bó an toàn.
Kiểu gắn bó có phải là một chẩn đoán y khoa không?
Không. Đó là những khuôn mẫu được mô tả bởi nghiên cứu, không phải là tình trạng sức khỏe tâm thần.