Chủ nghĩa Machiavellian là một đặc điểm tính cách đặc trưng bởi sự thao túng chiến lược, cái nhìn hoài nghi về con người và sự tập trung vào lợi ích cá nhân. Một người có đặc điểm này ở mức độ cao, thường được gọi là “người có chỉ số Mach cao”, coi đời sống xã hội như một trò chơi của những nước đi, các liên minh và đòn bẩy.
| Tổng quan | Chủ nghĩa Machiavellian |
|---|---|
| Thuộc nhóm | Bộ ba đen tối (The Dark Triad) |
| Động lực cốt lõi | Giành lợi thế thông qua lập kế hoạch và gây ảnh hưởng |
| Đặc điểm chính | Thao túng, hoài nghi, giữ khoảng cách cảm xúc lạnh lùng |
| Đặt tên theo | Niccolo Machiavelli, nhà ngoại giao người Florence (1469 đến 1527) |
| Xu hướng đối lập | Thuyết Kant và niềm tin vào nhân loại |
Nguồn gốc của thuật ngữ
Niccolo Machiavelli đã viết tác phẩm Quân Vương vào năm 1513 như một lời khuyên dành cho những người cai trị. Lập luận thẳng thắn rằng một nhà lãnh đạo có thể cần đến sự dối trá và tàn nhẫn để giữ quyền lực đã khiến tên tuổi của ông trở thành biểu tượng cho sự xảo quyệt.
Vào năm 1970, các nhà tâm lý học Richard Christie và Florence Geis đã biến ý tưởng này thành một đặc điểm có thể đo lường được. Họ chuyển thể các phát biểu từ tác phẩm của Machiavelli thành một bảng câu hỏi, gọi là Mach IV, và phát hiện ra rằng mọi người có sự khác biệt lớn về mức độ đồng ý với những quan điểm như “cách tốt nhất để đối phó với mọi người là nói những điều họ muốn nghe”.
Ba yếu tố cốt lõi
Các nhà nghiên cứu thường mô tả chủ nghĩa Machiavellian là sự kết hợp của:
- Chiến thuật thao túng. Tâng bốc, lừa dối và chia rẽ mọi người để trục lợi.
- Thế giới quan hoài nghi. Niềm tin rằng người khác ích kỷ, yếu đuối hoặc nhẹ dạ, vì vậy việc thao túng họ là điều hiển nhiên.
- Đạo đức thực dụng. Mục đích biện minh cho phương tiện; các quy tắc là công cụ thay vì là nguyên tắc.
Cách người có chỉ số Mach cao suy nghĩ và hành động
| Tình huống | Phản ứng điển hình của người có chỉ số Mach cao |
|---|---|
| Một đội nhóm mới | Tìm hiểu xem ai là người nắm quyền và xây dựng mối quan hệ với họ |
| Một cuộc đàm phán | Che giấu cảm xúc và ít tiết lộ thông tin |
| Một quy định gây cản trở | Tìm kẽ hở, hoặc âm thầm phá bỏ nếu rủi ro thấp |
| Sai lầm của đồng nghiệp | Ghi nhớ để sử dụng sau này |
| Lời khen ngợi | Sử dụng một cách chiến lược, không phải tự phát |
Christie và Geis phát hiện ra trong các trò chơi thực nghiệm rằng những người có chỉ số Mach cao thường “thắng” nhiều hơn khi các tình huống diễn ra trực tiếp, quy tắc lỏng lẻo và cảm xúc dâng cao, bởi vì họ giữ được sự bình tĩnh trong khi những người khác bị cuốn theo.
Chủ nghĩa Machiavellian đối lập với Bệnh thái nhân cách
Hai đặc điểm này có sự chồng chéo lớn, và một số nhà nghiên cứu cho rằng chúng rất khó tách biệt. Sự khác biệt truyền thống nằm ở tầm nhìn thời gian:
- Người theo chủ nghĩa Machiavellian lập kế hoạch, kiên nhẫn chờ đợi và bảo vệ danh tiếng của mình.
- Người có mức độ thái nhân cách cao hành động theo xung động và chấp nhận rủi ro để đạt được phần thưởng tức thì.
Nghiên cứu của Daniel Jones và Delroy Paulhus ủng hộ điều này: những người có chỉ số Mach cao có xu hướng tránh những hành vi có thể gây hại cho họ về lâu dài.
Chủ nghĩa Machiavellian có mang lại lợi ích?
Đôi khi, trong ngắn hạn là có. Kỹ năng chính trị và sự bình tĩnh dưới áp lực có thể giúp ích trong các môi trường cạnh tranh. Tuy nhiên, các phân tích tổng hợp cho thấy chủ nghĩa Machiavellian cao liên quan đến đánh giá hiệu quả công việc thấp hơn, nhiều hành vi sai lệch tại nơi làm việc hơn và các mối quan hệ yếu hơn. Một khi mọi người nhận ra sự thao túng, niềm tin sẽ sụp đổ và rất khó để xây dựng lại.
Tìm hiểu thêm về chủ nghĩa Machiavellian
- Dấu hiệu của chủ nghĩa Machiavellian
- Cách đối phó với người có tính cách Machiavellian
- Chủ nghĩa Machiavellian trong các mối quan hệ
Xem điểm số của bạn trong bài trắc nghiệm Bộ ba đen tối (Dark Triad test).
Câu hỏi thường gặp
Chủ nghĩa Machiavellian có phải là một rối loạn tâm thần không?
Không. Đây là một đặc điểm tính cách, không phải là một chẩn đoán lâm sàng. Nó không có thuật ngữ tương đương trong các sách hướng dẫn tâm thần học.
Bản thân Machiavelli có đặc điểm này không?
Chúng ta không thể biết chắc. Nhiều nhà sử học coi tác phẩm Quân Vương là một mô tả thực tế về chính trị hơn là một niềm tin cá nhân.
Những người có chỉ số Mach cao có thông minh không?
Các nghiên cứu cho thấy có rất ít hoặc không có mối liên hệ nào giữa chủ nghĩa Machiavellian và chỉ số IQ. Những người có chỉ số Mach cao không thông minh hơn; họ chỉ sẵn lòng sử dụng sự thao túng hơn.
Chỉ dùng cho mục đích giáo dục. Các đặc điểm tính cách không phải là chẩn đoán y khoa.