Psychopathy คืออะไร? ไขข้อข้องใจลักษณะนิสัยและความเข้าใจผิด

Psychopathy (ภาวะจิตผิดปกติ) คือรูปแบบบุคลิกภาพที่มีอารมณ์ตื้นเขิน ขาดความเห็นอกเห็นใจ ความรู้สึกผิดน้อย หุนหันพลันแล่น และโหยหาความตื่นเต้น ในชุดแนวคิด Dark Triad จะหมายถึงลักษณะนิสัยในระดับย่อย (Subclinical) ที่มีอยู่ได้ในคนทั่วไปตามสัดส่วน ไม่ใช่แค่ภาวะทางคลินิกที่พบได้ยากในทางนิติจิตวิทยาเท่านั้น

ภาพรวม	Psychopathy
เป็นส่วนหนึ่งของ	The Dark Triad (มืดมนที่สุดในบรรดา 3 ลักษณะ)
ลักษณะเด่น	ขาดความเห็นอกเห็นใจและความรู้สึกผิด, หุนหันพลันแล่น, ไม่มีความกลัว
รูปแบบทางคลินิก	ประเมินด้วยเครื่องมือ เช่น PCL-R; ประเมินว่าพบได้ประมาณ 1% ในประชากรทั่วไป
การวินิจฉัยที่เกี่ยวข้อง	โรคบุคลิกภาพต่อต้านสังคม (Antisocial personality disorder) ซึ่งไม่เหมือนกันทั้งหมด
แนวโน้มตรงข้าม	มนุษยนิยมและความเห็นอกเห็นใจ

ประวัติความเป็นมาแบบย่อ

Hervey Cleckley จิตแพทย์ชาวอเมริกัน ได้อธิบายลักษณะของ Psychopathy ไว้ในหนังสือเมื่อปี ค.ศ. 1941 ชื่อ The Mask of Sanity โดยระบุถึงบุคคลที่ดูมีเสน่ห์และปกติทั่วไป แต่ไร้ซึ่งสำนึกผิดชอบชั่วดี ในช่วงทศวรรษที่ 1970 และ 1980 Robert Hare นักจิตวิทยาชาวแคนาดา ได้พัฒนาแบบประเมิน Psychopathy Checklist ซึ่งต่อมาได้ปรับปรุงเป็น PCL-R และยังคงเป็นมาตรฐานทางคลินิกจนถึงปัจจุบัน โดยต้องประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญผ่านการสัมภาษณ์และบันทึกประวัติ ไม่ใช่การทำแบบประเมินด้วยตนเอง

โมเดลไตรภาค (Triarchic Model)

Christopher Patrick นักจิตวิทยา ได้เสนอไว้ในปี ค.ศ. 2009 ว่า Psychopathy ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ซึ่งแต่ละคนอาจมีคะแนนในแต่ละส่วนสูงต่ำแตกต่างกันไป

องค์ประกอบ	ลักษณะที่แสดงออก	ข้อดีที่เป็นไปได้
Boldness (ความกล้า)	ไม่มีความกลัว, มีความมั่นใจทางสังคม, สงบนิ่งภายใต้ความกดดัน	มีประโยชน์ในงานที่ต้องรับมือกับวิกฤต
Meanness (ความใจจืดใจดำ)	เยชาชา, ไร้ความปรานี, เอาเปรียบผู้อื่นโดยไม่สำนึกผิด	ไม่มี
Disinhibition (ความยับยั้งชั่งใจต่ำ)	หุนหันพลันแล่น, บุ่มบ่าม, ควบคุมตนเองได้ยาก	ไม่มี

โมเดลนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมบางคนที่มีลักษณะนิสัยแบบ Psychopathy ถึงสามารถใช้ชีวิตที่ประสบความสำเร็จได้อย่างเงียบสงบ (มีความกล้าสูง, ความยับยั้งชั่งใจต่ำน้อย) ในขณะที่บางคนมักสร้างปัญหาซ้ำๆ

Psychopath กับ Sociopath ต่างกันอย่างไร?

คำว่า “Sociopath” เป็นคำที่ใช้กันทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยอย่างเป็นทางการ เมื่อมีการแยกแยะความแตกต่างระหว่างสองคำนี้ มักจะหมายถึง:

Psychopathy: มองว่ามีมาแต่กำเนิด มีความกลัวและการตอบสนองทางอารมณ์ที่ต่ำมาก พฤติกรรมสามารถคำนวณและควบคุมได้
Sociopath: มองว่าถูกหล่อหลอมจากสิ่งแวดล้อมมากกว่า มีความแปรปรวนทางอารมณ์สูงและมักแสดงพฤติกรรมหุนหันพลันแล่น

ไม่มีคำไหนปรากฏเป็นชื่อโรคในการวินิจฉัยของคู่มือ DSM-5 โดยคำวินิจฉัยทางคลินิกที่ใกล้เคียงที่สุดคือ โรคบุคลิกภาพต่อต้านสังคม (Antisocial personality disorder) ซึ่งเน้นไปที่พฤติกรรม เช่น การฝ่าฝืนกฎระเบียบ

งานวิจัยเกี่ยวกับสมองบอกอะไรเราบ้าง?

การศึกษาด้วยการสแกนสมองพบว่า ลักษณะของ Psychopathy เชื่อมโยงกับการทำงานที่ลดลงของอมิกดาลา (Amygdala) ซึ่งเป็นส่วนสมองที่เกี่ยวข้องกับความความกลัวและการรับรู้ความทุกข์ของผู้อื่น งานวิจัยของ James Blair ระบุว่า คนที่มีลักษณะ Psychopathy สูงจะมีปัญหาเป็นพิเศษในการประมวลผลความกลัวและความเศร้าจากใบหน้าของผู้อื่น ซึ่งนี่คือความแตกต่างในกระบวนการทำงานของสมอง ไม่ใช่การไร้ซึ่งอารมณ์โดยสิ้นเชิง

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

“คนที่เป็น Psychopath ทุกคนมีความรุนแรง” คนส่วนใหญ่ที่มีลักษณะนี้ไม่ได้เป็นอาชญากรที่มีความรุนแรง
“คนที่เป็น Psychopath รู้สึกอะไรไม่เป็นเลย” พวกเขายังคงมีอารมณ์ความรู้สึก เพียงแต่มักจะตื้นเขินกว่า โดยเฉพาะความกลัวและความรู้สึกผิด
“Psychopathy เหมือนกับโรคจิตเภท (Psychosis)” โรคจิตเภทเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการรับรู้ความจริง แต่ Psychopathy ไม่ใช่
“โรคนี้รักษาไม่หาย” การรักษาในผู้ใหญ่นั้นทำได้ยาก แต่โครงการบำบัดสำหรับเยาวชนที่มีลักษณะไร้ความรู้สึกตัว เช่น งานวิจัยของ Mark Dadds แสดงให้เห็นผลลัพธ์ที่มี Wแววในทางที่ดี

สำรวจเรื่อง Psychopathy เพิ่มเติม

ตรวจสอบคะแนนของคุณเองได้ที่ แบบทดสอบ Dark Triad หรือวัดระดับความเห็นอกเห็นใจของคุณด้วย แบบทดสอบความเห็นอกเห็นใจ (Empathy test)

คำถามที่พบบ่อย

แบบทดสอบออนไลน์สามารถบอกได้ไหมว่าฉันเป็น Psychopath?

ไม่ได้ แบบทดสอบออนไลน์เป็นการวัดระดับลักษณะนิสัยตามสเกลเท่านั้น การวินิจฉัย Psychopathy ในทางการแพทย์จำเป็นต้องได้รับการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ

คนที่เป็น Psychopath เกิดมาเป็นเองหรือถูกสร้างขึ้นมาจากสิ่งแวดล้อม?

ทั้งสองอย่าง การศึกษาในฝาแฝดชี้ให้เห็นว่ามีอัตราการถ่ายทอดทางพันธุกรรมที่สูง โดยเฉพาะลักษณะความไร้ความรู้สึก แต่สภาพแวดล้อมในวัยเด็กก็เป็นตัวกำหนดว่าลักษณะเหล่านั้นจะแสดงออกมาอย่างไร

ลักษณะนิสัยแบบ Psychopathy เปลี่ยนแปลงไปตามอายุหรือไม่?

พฤติกรรมที่หุนหันพลันแล่นและต่อต้านสังคมมักจะลดลงหลังผ่านวัยหนุ่มสาวไปแล้ว แม้ว่าความเย็นชาทางอารมณ์จะมีเสถียรภาพมากกว่าก็ตาม

สำหรับจุดประสงค์ด้านการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากคุณรู้สึกไม่ปลอดภัยจากพฤติกรรมของผู้อื่น โปรดติดต่อหน่วยงานฉุกเฉินหรือบริการให้ความช่วยเหลือในพื้นที่ของคุณ